Emocje towarzyszą nam od początku naszego istnienia, nie zawsze jednak, informacje o nich były tak szeroko dostępne, jak dziś. Lęk, jako jedna z podstawowych emocji, jest naturalną częścią ludzkiego doświadczenia. Nie ma jedynie złej strony, bowiem w odpowiednich dawkach pełni funkcję adaptacyjną – ostrzega przed zagrożeniem i mobilizuje organizm do działania. Problem pojawia się wtedy, gdy zaczyna dominować nad codziennością. Według najnowszych danych Światowej Organizacji Zdrowia, zaburzenia lękowe dotykają około 301 milionów ludzi na całym świecie, co czyni je najczęstszymi zaburzeniami psychicznymi.
Czym jest lęk?
W psychologii, lęk definiuje się jako nieprzyjemny stan emocjonalny charakteryzujący się subiektywnym poczuciem napięcia, obawy i niepokoju. Związany jest z przewidywaniem przyszłego niebezpieczeństwa lub zagrożenia, które równie dobrze może nigdy nie nadejść. W przeciwieństwie do innych emocji, lęk często pojawia się bez wyraźnego impulsu zewnętrznego lub w odpowiedzi na bodźce, które obiektywnie nie stanowią realnego zagrożenia. Osoby doświadczające tego uczucia projektują wówczas katastroficzne scenariusze i przeceniają prawdopodobieństwo wystąpienia negatywnych zdarzeń. Te zniekształcenia myślowe tworzą błędne koło, w którym lękowe myśli wzmacniają fizjologiczne objawy, a te z kolei potwierdzają zasadność obaw.
Różnica między lękiem a strachem
Choć „lęk”, „stres” i „strach” są często używane jako terminy znaczeniowo tożsame, tak ich sens znacząco od siebie odbiega. Stres to bowiem stan napięcia psychofizjologicznego wywołany przez wymagania środowiskowe. Może być pozytywny (eustres), motywujący nas do działania lub negatywny (dystres), prowadzący do wyczerpania. Uczucie to zazwyczaj ma konkretną przyczynę i ustępuje, gdy sytuacja się rozwiązuje.
Lęk natomiast często utrzymuje się przez dłuższy czas i nie posiada konkretnego źródła. Jest bardziej związany z naszymi wewnętrznymi procesami poznawczymi i interpretacją rzeczywistości niż z obiektywnymi okolicznościami. Warto podkreślić, że lęk sam w sobie nie jest jakkolwiek zjawiskiem patologicznym – problem pojawia się wtedy, gdy staje się on nieproporcjonalny do rzeczywistego zagrożenia.
Najczęstsze rodzaje zaburzeń lękowych
Z uwagi na to, iż zaburzenia lękowe stanowią najliczniejszą grupę zaburzeń psychicznych, specjaliści podzielili je na pomniejsze typy. Wszystko po to, by ułatwić proces diagnostyczny, jak i dobór odpowiednich metod terapeutycznych.
| Zaburzenie | Główne cechy | Objawy fizyczne | Objawy psychiczne |
| Uogólnione zaburzenie lękowe (GAD) | Przewlekłe, nadmierne zamartwianie się różnymi sprawami życiowymi przez min. 6 miesięcy. | Napięcie mięśniowe, problemy ze snem, zmęczenie, bóle głowy, dolegliwości żołądkowo-jelitowe. | Trudności z koncentracją i podejmowaniem decyzji, drażliwość, ciągłe zamartwianie się |
| Fobie specyficzne | Irracjonalny, nadmierny strach przed konkretnym obiektem lub sytuacją. | Przyspieszone bicie serca, pocenie się, drżenie, duszność, zawroty głowy. | Aktywne unikanie obiektu fobii, świadomość irracjonalności strachu. |
| Lęk społeczny (fobia społeczna) | Intensywny strach przed sytuacjami społecznymi i oceną innych. | Rumienienie się, drżenie rąk, pocenie się, trudności z mówieniem. | Obawa przed upokorzeniem, nadmierna samoświadomość, „czytanie w myślach” innych. |
| Zaburzenie obsesyjno-kompulsywne (OCD) | Nawracające obsesje i kompulsje wykonywane dla zmniejszenia lęku. | Zależne od typu OCD (np. podrażnienia skóry przy kompulsywnym myciu). | Natrętne myśli, przymus wykonywania rytuałów, świadomość irracjonalności. |
| Zespół stresu pourazowego (PTSD) | Reakcja na traumatyczne wydarzenie związane ze śmiercią, przemocą lub zagrożeniem. | Nadmierna czujność, problemy ze snem. | Powracające wspomnienia, koszmary, unikanie bodźców związanych z traumą. |
| Agorafobia | Lęk przed miejscami, z których ucieczka mogłaby być trudna. | Objawy podobne do paniki w sytuacjach lękotwórczych. | Unikanie określonych miejsc i sytuacji, wymaganie obecności zaufanej osoby. |
| Zaburzenie lękowe z napadami paniki | Nawracające, niespodziewane napady intensywnego lęku. | Kołatanie serca, pocenie się, duszność, ból w klatce piersiowej, zawroty głowy. | Strach przed utratą kontroli, strach przed śmiercią, derealizacja. |
Droga do zdrowia psychicznego
Na szczęście współczesna psychologia oferuje skuteczne metody leczenia zaburzeń lękowych, które pomagają pacjentom odzyskać poczucie władzy nad własnymi emocjami. Szukanie pomocy to jednak nie oznaka słabości, lecz odwagi i troski o własne zdrowie. Prawdą jest, że lęk sam w sobie klasyfikuje się jako naturalną reakcję organizmu, jednak gdy narasta nieproporcjonalnie do rzeczywistego zagrożenia i utrzymuje się przez dłuższy czas, warto poszukać wsparcia, by sobie z tym poradzić. Zapraszamy do umówienia się na konsultację psychologiczną – w BlueMed Psychologia posiadamy specjalistów, którzy na co dzień zajmują się problematyką zaburzeń lękowych.
